Muzeum Śląskie: gateway to Katowice / brama Katowic

Muzeum Śląskie

Recently opened Muzeum Śląskie gave new life to the historic “Katowice” Coal Mine and new icon to the region of Silesia. / Nowe Muzeum Śląskie dało drugie życie zabytkowej Kopalni Węgla Kamiennego „Katowice”, a Śląsk zyskał nową ikonę.

Wersja polska poniżej

Recently opened Muzeum Śląskie [Silesian Museum] completed the Cultural Zone of Katowice. Historic “Katowice” Coal Mine gained a new life, and the region of Silesia – its new icon.


My day in a museum and a walk in the Cultural Zone was special. Panorama from the hoist tower offered me the view of the city that I did not know, and of the museum I would never dream of in this very place several years ago. I felt pride like never before that I come from Katowice. And I finally found a reason to keep coming back.

Muzeum Śląskie
Museum of art

The war over the historical exhibition in Muzeum Śląskie overshadowed reflection on the museum as a whole. Omnipresent fights over history and identity of Silesia built the wrong impression that this is exclusively a historical museum. Meanwhile the footprint of this exhibition covers around one fifth of the whole exhibition space, while the rest is devoted to art and scenography. For a change, this text will not discuss the history of Silesia and the history of the exhibition about the region.

Muzeum Śląskie
New icon for a city

Muzeum Śląskie had to wait a long time for its proper building. The one built in 1939 was never opened, and dismantled during the war by the Nazis. It took 76 more years to complete another idea – in June 2015 the museum was opened in the disused “Katowice” Coal Mine, which was in operation since 1823. Exhibition rooms were hidden below the ground, and their presence on the ground is marked by skylights in the shape of luminous cuboids. This way architects successfully connected new architecture which houses art, historical objects and stories, with the mining traditions of Silesia and its identity. Simple solids correspond with the panorama of historic buildings – former engine room, working clothes storage building, “Warszawa” hoist tower of the former pit shaft, complex of buildings of the former “Bartosz” pit shaft, water tower, mechanic workshop, forge and “Gwarek” baths. The first of these buildings was adapted for a restaurant, the second one for the Centre for the Polish Scenography, and the hoist tower is available for visitors. The others await revitalisation. Around the buildings there are alleys, heath beds and local people enjoying a walk.


New museum changed the face of Katowice. Its extraordinary architecture – masterpiece by the Riegler Riewe Architekten office from Graz – can fearlessly compete with the best museums in the world. Visitors coming by car enter the belly of the museum straight away – underground car park is located on the same level as the ticket office and art exhibitions. Both museum levels are connected by a system of ramps that visually divide interior and add sculptural character. Considerable distance that one needs to walk from one level to another ideally separates artistic and historical parts. Located a bit aside, at the end of the long corridor, there is a space for temporary exhibitions. It was planned as a one-object gallery for site specific works created especially for the museum. This way the gallery recalls the Turbine Hall in the Tate Modern in London. Leon Tarasewicz was invited to inaugurate the space.

Muzeum ŚląskieCollection

Collection of Muzeum Śląskie is one of the best in Poland. All greatest masters of Polish art are represented. Famous Jewess with Lemons by Aleksander Gierymski is one of museum’s treasures. Gallery of the Polish Painting 1800–1945 comprises portraits by Henryk Rodakowski and Jan Matejko, paintings by Józef Chełmoński, Maurycy Gottlieb, Stanisław Wyspiański, Józef Mehoffer, Jacek Malczewski, Leon Wyczółkowski, Józef Pankiewicz, Władysław Podkowiński, Jan Stanisławski, and many more. All paintings set very well in a large hall, where partition walls create a maze that helps to achieve the intimacy of traditional museum rooms. The Gallery of the Polish Painting after the year 1945 could be bigger with more developed contemporary part. Many, many fantastic works from the collection were left outside the permanent exhibition. The great absent is one of my personal favourites, Jacek Rykała – he is the only one who can render the atmosphere of Silesian backyards. I miss regionalism on the exhibition that should be present in the selection of artists and motives, as well as accordingly prepared texts on the walls. Silesian trait is represented in the Non-professional Art Gallery which presents Silesian non-professional art from the inter-war period up to the present time. Paintings hung in the dark and lit with spot lightning wonderfully emphasise their essence. But still it is somewhat to enough to get to know the region.

Muzeum Śląskie

Muzeum Śląskie: Looney (Marek Rybkowski) “Americano” 2012

To be altered

It is fantastic, but there are some things to be altered. Lightning in both art galleries disturbs viewing the paintings – frame of each painting casts a shade, and those decorative ones add completely unnecessary patterns. The biggest weakness of the museum is the communication. Museum website is chaotic and hard to navigate, it is difficult to find necessary information, texts are not updated (lots of information is missing in the English version), links do not work, and the layout is outdated. Muzeum ŚląskieBoth art galleries are filled with plaques ‘Place your ticket’. It was a pleasant surprise. I placed my ticket and… nothing. A group of visitors next to me was doing the same and they turned puzzled just as I was. No information on any wall nor on the ticket itself. Nobody came for rescue to explain. Thanks to my investigation I know that one should place ticket on a table located next to each part of the exhibition that was visited. After visiting the museum, one should log on the museum website to follow the trail of the visit. Great, but (apart from the lack of information in the museum what actually destroys the idea of the project at the very beginning): 1) banner on the main page is not linked, and the logging place is completely hidden, 2) it is impossible to trace the trail on the day of visit (!), 3) when finally I managed to display my trail I only got a list of works that I saw with selected reproductions and a small selection of texts. Texts were chaotic – one time on the period, another time about a specific work of art, another about the artist with unmatched reproduction. Chaos and poor execution. Costly gadget with great potential that remained unexploited.

Cultural Zone

Besides all the setbacks I find the museum a wonderful place on all levels – great architecture, great revitalisation of post industrial complex, great space for the collection. The museum is a part of the Cultural Zone which gives Katowice a totally new life. Part of the city that was inaccessible until recently, now encourages participation in culture and offers leisure. Apart from museum there is a new building of the Polish National Radio Symphony Orchestra (NOSPR) and the convention centre. One may partly climb the grass roof of NOSPR and watch panorama of Spodek (Soucer) – sports and events arena, an unquestionable icon of Katowice since 1971. Rondo Sztuki (Roundabout of Art) with a gallery run by the Academy of Fine Arts is just within reach. Next to the museum there is a pedestrian bridge over the highway crossing the city that leads to the university district. It should be noted that this is the central area of the city, not at all peripheries. Museum experience would not be complete without a visit on the viewing platform of the “Warszawa” hoist tower. The whole Cultural Zone looks very picturesque in full sun, and at night luminous towers of the museum and the illuminated NOSPR building completely mesmerise.

Muzeum ŚląskiePost scriptum

I was not among the first visitors of the museum. I wanted it to set down. I wanted to wait until the crowd pours through to make a visit more intimate. It was worth it. I will surely come back. And keep coming back. Watch how this pace is changing. And how the locals, especially residents of the adjoining blocks of flats, are changing their attitudes and habits. For decades they were neighbours of a coal mine and now they live right next to a lively cultural district where one comes for a walk, a coffee, to ride a bike. I only hope that the district remains open and welcoming for all, not a hipster cluster.

Museum website

Muzeum Śląskie: brama Katowic

Otwarte w czerwcu 2015 roku Muzeum Śląskie dopełniło Strefę Kultury w Katowicach. Zabytkowa Kopalnia Węgla Kamiennego „Katowice” zyskała drugie życie, a Śląsk – prawdziwą ikonę.

Dzień spędzony w muzeum i spacer wśród zabudowań Strefy Kultury był wyjątkowy. Widok rozciągający się z wieży wyciągowej ukazał miasto, jakiego nie znałam. A bezpośrednio w dole muzeum, jakie trudno było sobie tu kilkanaście lat temu wymarzyć. Poczułam dumę, że z Katowic pochodzę. Wreszcie znalazłam powód, by tu wracać.

Muzeum ŚląskieMuzeum sztuki

Wojna o wystawę historyczną w Muzeum Śląskim przyćmiła refleksję nad muzeum jako całością. Wszechobecność w mediach sporów wokół historii i tożsamości Śląska i Ślązaków pozwalała odnieść wrażenie, że jest to muzeum wyłącznie historyczne. Tymczasem powierzchnia tej wystawy zajmuje na oko jedną piątą całej przestrzeni wystawowej. Pozostała część przynależy sztuce oraz Centrum Scenografii Polskiej. Dla odmiany nie będzie to tekst o historii Śląska i historii o nim wystawy.

Ikona dla miasta

Muzeum Śląskie długo czekało na swój budynek. Ten zbudowany w 1939 roku nie doczekał się otwarcia, rozebrali go hitlerowcy. Kolejny został oficjalnie otwarty w czerwcu 2015 roku. Na jego lokalizację wybrany został kompleks nieczynnej Kopalni Węgla Kamiennego „Katowice”, w której wydobycie rozpoczęto w 1823 roku. Sale wystawowe zostały dosłownie zatopione pod powierzchnią ziemi, a ich obecność na powierzchni zdradzają świetliki w kształcie wielkich prostopadłościanów. W ten sposób architekci świetnie związali architekturę z tożsamością górniczego Śląska, skrywając pod ziemią sztukę, obiekty historyczne i narracje. Proste bryły wpisują się w krajobraz zabytkowych kopalnianych budynków – maszynowni, magazynku odzieży, zabytkowej wieży wyciągowej szybu „Warszawa”, kompleksu budynków szybu „Bartosz”, wieży ciśnień, warsztatu mechanicznego, kuźni oraz łaźni „Gwarek”. Pierwszy budynek został zaadaptowany na restaurację, drugi na siedzibę Centrum Scenografii Polskiej, wieża wyciągowa została udostępniona zwiedzającym. Kolejne dopiero czekają na rewitalizację. Wśród budynków alejki, dywan wrzośców i spacerujący katowiczanie.

Muzeum ŚląskiePrzestrzeń

To muzeum odmieniło Katowice. Jego wyjątkowa architektura – dzieło pracowni Riegler Riewe Architekten z Grazu – może bez kompleksów stawać w szranki z najlepszymi muzeami na świecie. Zmotoryzowany zwiedzający od razu wchodzi do brzucha muzeum – podziemny parking znajduje się na tym samym poziomie, co kasy i wystawa sztuki. Dwa wystawowe poziomy łączy system ramp, które wizualnie rozczłonkowują wnętrze i dodają mu rzeźbiarskiego charakteru. Niemały dystans, jaki trzeba pokonać przy zmianie piętra, idealnie rozdziela część artystyczną od historycznej. Artykulację przestrzeni wprowadzają też potężne świetliki. Nieco na uboczu, wydzielona długim korytarzem, usytuowana jest przestrzeń wystaw czasowych. Zgodnie z założeniem ma to być galeria jednego obiektu, prac site specific tworzonych dla Muzeum, która w ten sposób ma stanowić echo Hali Turbin w londyńskim Tate Modern. Działalność galerii zainaugurował Leon Tarasewicz.


Kolekcja sztuki Muzeum Śląskiego należy do najlepszych w kraju. Są tu wszyscy najwięksi mistrzowie. Ozdobą kolekcji jest słynna Żydówka z cytrynami Aleksandra Gierymskiego. W Galerii Malarstwa Polskiego 1800–1945 oglądać można portrety Henryka Rodakowskiego i Jana Matejki, obrazy Józefa Chełmońskiego, Maurycego Gottlieba, Stanisława Wyspiańskiego, Józefa Mehoffera, Jacka Malczewskiego, Leona Wyczółkowskiego, Józefa Pankiewicza, Władysława Podkowińskiego, Jana Stanisławskiego i wielu innych. Prace świetnie odnalazły się w przepastnej sali, w której przy pomocy ścian działowych powstał labirynt pomagający wydobyć intymność tradycyjnych muzealnych sal. Galeria malarstwa polskiego po 1945 roku mogłaby być większa, z bardziej rozbudowaną częścią współczesną. Na wystawie stałej nie zmieściło się wiele, bardzo wiele wspaniałych prac, które muzeum ma w kolekcji. Wielkim nieobecnym tej prezentacji jest np. Jacek Rykała – nikt tak jak on nie potrafi oddać klimatu śląskich podwórek. Na wystawie zabrakło właśnie wydobycia regionalizmu. Poprzez dobór artystów, tematów i odpowiednie tablice informacyjne. Rys śląski zapewnia Galeria Plastyki Nieprofesjonalnej, która prezentuje śląską sztukę nieprofesjonalną od międzywojnia do współczesności. Zawieszone w ciemności niewielkie prace zostały wspaniale wydobyte punktowym światłem. Mimo to głód Śląska pozostaje.

Muzeum Śląskie

Do poprawki

Jeszcze nie wszystko działa jak należy. W obu galeriach sztuki polskiej przeszkadza oświetlenie – rama każdego z obrazów rzuca pokaźny cień, przez co te bardziej ozdobne dodają płótnom niepotrzebnych wzorów. Słabym ogniwem muzeum jest promocja i komunikacja. Na stronie internetowej trudno znaleźć informacje, teksty są nieaktualne, linki nie działają, a sam layout jest po prostu przestarzały. Miłym zaskoczeniem w galeriach sztuki były dla mnie gęsto rozmieszczone na ścianach tablice z napisem „Zbliż bilet”. Zbliżam i… nic się nie dzieje. Grupa osób obok też zbliża i również wpada w konsternację. Żadnej tablicy informacyjnej, na bilecie też ani słowa. Nikt nie podchodzi i nie informuje. Śledztwo wykazało, że należy zbliżyć bilet do tablicy przy części ekspozycji, którą się obejrzało, następnie po wizycie zalogować na stronie internetowej i prześledzić trasę zwiedzania. Super, ale (abstrahując od braku informacji w muzeum, co niweczy projekt na samym wstępie): 1) baner na stronie głównej nie jest podlinkowany, a miejsce logowania ukryte , więc bardzo trudno do niego dotrzeć, 2) nie można prześledzić swojej trasy w dniu zwiedzania (!), 3) gdy już się uda wyświetlić trasę, otrzymujemy listę prac, które zobaczyliśmy podczas wizyty i wybrane reprodukcje. Do tego kilka tekstów, ale dość przypadkowo dobranych – raz o epoce, raz o konkretnej pracy, raz o pracy artysty, ale z błędnie wyświetlającą się reprodukcją. Chaos i nieciekawe wykonanie. Kosztowny gadżet, ale jego potencjał nie wykorzystany.

Muzeum ŚląskieStrefa Kultury

Muzeum zachwyca. I nie zmienią tego wpadki – te powyższe i kilka innych, o których już nie piszę. Strefa Kultury, którą muzeum współtworzy, dała Katowicom drugie życie. Do niedawna niedostępna część Katowic, znajdująca się jednak w samym centrum miasta, teraz oferuje udział w kulturze i rekreację. Oprócz muzeum powstały tu gmachy Narodowej Orkiestry Symfonicznej Polskiego Radia oraz centrum kongresowego. Na obsadzony trawą budynek NOSPR można się częściowo wspiąć i z designerskich ławek oglądać Spodek – niekwestionowaną ikonę Katowic z 1971 roku. A stąd już rzut kamieniem do Ronda Sztuki z galerią prowadzoną przez ASP. Przy muzeum znajduje się kładka ponad przebiegającą przez miasto trasą średnicową łącząca Strefę Kultury z częścią uniwersytecką miasta. Obowiązkowym elementem doświadczenia muzealnego jest wyjazd na platformę widokową dobudowaną do wieży wyciągowej szybu „Warszawa”. Całość wygląda niezwykle malowniczo w pełnym słońcu. A w nocy rozświetlone „wieże” muzeum i fantazyjnie oświetlony budynek NOSPR nie pozwalają oderwać wzroku.

Post scriptum

Nie byłam wśród pierwszych zwiedzających muzeum. Wolałam, aby okrzepło zanim przyjadę. Wolałam przeczekać pootwarciowy tłum i postawić na bardziej intymną wizytę. Na pewno tu wrócę. I będę wracać. Patrzyć jak to miejsce się zmienia. Jak zmieniają się nawyki mieszkańców, zwłaszcza okolicznych bloków, którym przez dziesięciolecia towarzyszyła kopalnia, a teraz wielka dzielnica kultury, gdzie można przyjść na spacer, na kawę, na rower. Oby tylko dzielnica pozostała otwarta dla wszystkich i nie stała się hipsterską enklawą.

Muzeum Śląskie

Muzeum Śląskie: Leon Tarasewicz, bez tytułu / untitled, 2003

Leave a Comment

Your email address will not be published. Required fields are marked *